Araştırmacı Çevre Yazarı Türksen Başer Kafaoğlu
Öteden beri hayal kurmayı severiz. Böylece kısa sürede de olsa başka yerlere gidip sonunda gerçek dünyaya döneriz. Hedef odaklı hayallere varış yolları biraz da üretme yetisi ister. Bazen hayaller gerçek olur. Toplumsal teknolojik ya da bilimsel hayalleri belleğimizde kurgulayabiliyorsak geç de olsa ısrarla üstüne gidildiğinde sonuç verebilir. Tarihi süreçlerde
Bazı mucitlerin başarıları literatüre geçmiştir. Hayal kurmak özgürce ve rahatlık veren anlık doğaçlama bir davranış biçimi. Oysa kurgu, disiplin ve üretim gerektirir. Örneğin henüz yaşanması uzak gibi görünen ve günümüz teknolojisini kullanarak gelecek öyküleri yaratmak pek kolay değil.
Zamanda yolculuk ( Psiyonik) diğer anlamıyla Nano gibi, yeni teknolojilerle ışık hızı üzerinde seyahat, robotlar, politik ve sosyal sistemler (distopya) gibi yeni bilimsel kuralların keşfini, ya da uygulanmasını içeren hikayeler, bilim kurgudur.
Ancak Disney gibi animasyonlar için yapılan kurgular, günümüz teknolojisiyle mümkün olmayan şeylerin anlatılmasını da içerir.
Ülkemize ilk siyah beyaz televizyon geldiği sıralarda Uzay Yolu dizisi vardı. Çok ilgi çeken bir kurguydu. Farklı bir masallar dünyasında gibi olurduk. Orada uzaylıları, uzay araçlarını, yaşananları izlediğimizde, onların bir gün gerçek olarak yaşanabileceğini düşünemezdik. Görsel olarak ya da edebiyatta önümüze çıkan bu tür çalışmalar, dünya insanını da mesajlarıyla içine alan üretimlerdir. İnsan belleğinin ufkunu açar. Yer ve zamana göre tiplemeler ya da kahramanlar üretilir. Etkileyici teknik efektler kullanılır. Bu düşünce üreten eserler, bilim insanlarına da yol gösterici olmuştur. Çoğu kez toplumsal ve yönetsel sorunlar, değişik biçimlerde eserlerde anlam kazanır.
Dünyada bilim olarak kabul de gördüğü için bilim kurgu ile ilgili pek çok çalışma var.
Ursula K.Legüin Mülksüzler kitabıyla ünlenmiş 88 Yaşlarında ödül almış bir bilim kurgu yazarıdır.
2023’de Goodreads Okur Ödülleri En İyi bilim kurgu romanı ‘’Kuklaların Yaşamı’’ adlı kitapla kazanılmıştı. Okurken, farklı bir dünyada bulur insan kendini. Ama mesajlar etkilidir. Ayrıca Stephenie Mener’in Göçebe, Cixin Lui’nin Üç Cisim Problemi gibi ilgi çekici bilim kurgu kitapları epeyce ilgi görmüştü. Güney Amerikalı Elon Musk da bir Bilim kurgu tutkunu. Dünyanın en zengin adamlarından, sosyal medya, teknoloji gibi pek çok büyük yatırımlarında bilim kurguyu iyi kullananlardan biri.
Bizde de bilim kurgu ile ilgili çalışma ve sunumlar var. Gazi Üniversitesi Türk Eğitim Bilimleri dergisinde bu konuda önemli kaynak bilgiler bulunmakta.
Çocukluğumuzda severek okuduğumuz Gulliver’in Seyahatnamesi ne kadar merak uyandırırdı. Farklı toplumlar ve yerler içinde olmayı düşünme fırsatı verirdi. Hayvanlar alemiyle kurgulu eserleri okuyan çocuklar, kendilerini onlardan biriymiş gibi düşünür. Erişkin olduğunda da empati kurarak, hayvan sevgisinin ne anlama geldiğini bilir.
Artık ileri teknoloji ile bu konu daha da çok ele alınmaya başladı. Tabi bazı kurgular çocukları aşağı çekme ve ticari amaçlı da kullanılabiliyor. Bu durum denetime tabi olmalı ve yaşlara uygun doğru seçimler yapılmalı. Bunun için anne babalara çok iş düşüyor.
Ülkemizde de az da olsa kurgu bilimle ilgili etkinlikler de düzenleniyor. Örneğin Moda’da büyükler için bir bilim kurgu merkezi ve kütüphanesi var. Burada ilginç konu ve konuklar yer alıyor. Haftada iki gün Bilimsel sanatsal yönüyle ve ilgili kitap ve konular üzerinde söyleşiler gerçekleştiriliyor. Kütüphanesinden yararlanılıyor.
Bazen hayaller kurarız. Hayaller gerçek de olabilir. Televizyon ilk çıktığında. siyah beyaz Televizyonlar vardı. Renkliler daha sonra çıktı. Siyah beyaz Televizyonlarda, uzay dizisi vardı. Uzaydaki yaşantılar gösterileri.O zamanlar bu yaşantıları bugün yaşayacağımızı düşünemedik. Dünyada, bilim kurgu ile pek çok çalışma var.